Een vrijstelling netcapaciteit is voor veel ondernemers en projectontwikkelaars de enige manier om ondanks de huidige krapte op het stroomnet toch een nieuwe aansluiting of uitbreiding te realiseren. Omdat het elektriciteitsnet in grote delen van Nederland zijn fysieke limiet heeft bereikt, hanteren netbeheerders strikte procedures bij aanvragen. Wie vooruit wil, moet begrijpen hoe deze procedures in elkaar zitten en welke uitzonderingsposities er eventueel bestaan.
Wanneer is er sprake van een vrijstelling netcapaciteit?
In de strikte zin van het woord bestaat er geen generieke vrijstelling voor de wettelijke verplichtingen die de netbeheerder moet volgen bij een capaciteitsgebrek. De capaciteitsbeperking netbeheerder is gebaseerd op de Elektriciteitswet, die stelt dat netbeheerders een leveringsplicht hebben, maar ook een verantwoordelijkheid voor de stabiliteit van het net. Wanneer er congestie optreedt, zijn zij verplicht om aanvragen op volgorde van binnenkomst te verwerken.
Toch zijn er situaties die lijken op een vrijstelling. Dit is vaak het geval bij:
- Maatschappelijke prioriteit: Projecten die essentieel zijn voor de leefbaarheid of veiligheid in een regio.
- Noodzakelijke infrastructuur: Publieke voorzieningen zoals ziekenhuizen of essentiële rioolgemalen.
- Innovatieve contractvormen: Afspraken waarbij een afnemer belooft om buiten de piekuren stroom af te nemen of terug te leveren.
In deze gevallen kan de netbeheerder onderzoeken of een aansluiting toch mogelijk is, al is dit juridisch gezien eerder een voorrangsregeling dan een formele vrijstelling.
De rol van congestiemanagement bij capaciteitstekorten
Wanneer je geen aansluiting kunt krijgen, is congestiemanagement vaak het enige alternatief. Via deze methodiek probeert de netbeheerder de belasting op het net in balans te houden door flexibiliteit in te kopen bij grote afnemers en producenten.
Bij congestiemanagement word je als ondernemer betaald om op specifieke momenten minder stroom af te nemen of juist extra te produceren (bijvoorbeeld door batterijopslag aan te sturen). Hoewel dit geen directe vrijstelling netcapaciteit biedt, zorgt het er wel voor dat je project doorgang kan vinden zonder dat er direct een fysieke verzwaring van het net nodig is. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op de transparantie van deze processen en zorgt ervoor dat netbeheerders op een eerlijke manier met beschikbare capaciteit omgaan.
Mogelijkheden om netcapaciteit reserveren te voorkomen
Veel bedrijven proberen proactief netcapaciteit reserveren om in de toekomst niet achter het net te vissen. Sinds de invoering van strengere regels door de toezichthouder is het echter onmogelijk geworden om capaciteit “vast te houden” zonder dat daar concrete plannen tegenover staan. De zogenoemde “gebruik het of verlies het”-regels zijn ingevoerd om spookreserveringen tegen te gaan.
Als je met een nieuw project start, zijn dit de stappen die je moet doorlopen in plaats van te hopen op een vrijstelling:
- Toetsing van de haalbaarheid: Laat een onafhankelijk adviseur berekenen of de lokale infrastructuur de vraag aankan.
- Overleg met de netbeheerder: Bespreek in een vroeg stadium welke mogelijkheden er zijn voor een tijdelijke aansluiting of een contract met beperkte transportrechten.
- Onderzoek eigen opwek en opslag: Door middel van een achter-de-meter oplossing kun je de piekbelasting verlagen, waardoor een reguliere aansluiting mogelijk wel past binnen de kaders.
Voor meer context over de algemene situatie op het stroomnet en wat dit betekent voor jouw specifieke bedrijfsactiviteiten, verwijzen wij naar Netcongestie oplossen: wat betekent de krapte op het stroomnet voor jou.
Waarom een directe vrijstelling zelden voorkomt
Een vrijstelling netcapaciteit is uitgesloten omdat het stroomnet een publiek goed is met fysieke grenzen. Als een transformatorstation 100 megawatt aan stroom kan verwerken, kan het simpelweg niet meer aanbieden. Een vrijstelling voor de één zou direct leiden tot een uitsluiting van een ander, wat strijdt met de gelijke behandelingsbeginselen van de Energiewet.
Er wordt momenteel geëxperimenteerd met “netcapaciteit op maat”. Dit houdt in dat bedrijven die minder kritisch zijn op de continuïteit van hun levering, gebruik kunnen maken van de ruimte die overblijft. Dit is geen vrijstelling van de congestie, maar een aanpassing van het product dat je bij de netbeheerder afneemt.